McEwans grafschrift

mei 30, 2009, 11:47
Gearchiveerd onder: Dichters & Denkers

Ik heb er even over nagedacht. Ik heb net Enduring Love uitgelezen, van Ian McEwan. Het is goed, eng, spannend, haarfijne stijl – maar toch voelt het hele verhaal net is te geplot aan, net iets te bedacht. Meteen even teruggebladerd door mijn twee favoriete McEwan’s; Black Dogs (1992) en Saturday (2005).

Wat Black dogs zo eng maakt is dat McEwan van het begin af aan laat weten dat hij een eng verhaal gaat vertellen, en wat dat enge verhaal inhoudt – en dat als hij het dan uiteindelijk vertelt, het alsnog oprecht eng is. Schoonzoon vertelt dat hij een anekdote wil vertellen die kenmerkend was in het leven van zijn schoonouders. Eerst spreekt hij de moeder in een verzorgingstehuis, daarna de vader, op vakantie, en allebei geven ze een andere versie van hun huwelijksreis, toen de vrouw belaagd werd door twee zwarte honden. De moeder spreekt metafysisch; de vader rationeel (dat is altijd de tegenstelling in McEwans’ werk). Het uiteindelijke verhaal is een combinatie van die twee.

Saturday is een 21ste eeuw Ulysses of Mrs Dalloway, waarin McEwan haarfijn de conditione humain beschrijft van een mens in een grote stad, aan het begin van een nieuw millennium. Wat het meeste bijblijft van het boek is het motto, niet van McEwan zelf, maar van de grote Amerikaan Saul Bellow. Het motto zou het motto van elk boek moeten zijn, een beginselverklaring wat van elke roman zou moeten doen, het grafschrift van elke schrijver:

For instance? Well, for instance, what it means to be a man. In a city. In a century. In transition. In a mass. Transformed by science. Under organized power. Subject to tremendous controls. In a condition caused by mechanization. After the late failure of radical hopes. In a society that was no community and devalued the person. Owing to the multiplied powers of numbers which made the self negligible. Which spent military billions against foreign enemies but would not pay for order at home. Which permitted savagery and barbarism in its own great cities. At the same time, the pressure of human millions who have discovered what concerted efforts and thoughts can do. As megatons of water shape organism on the ocean floor. As tides polish stones. As winds hollow cliffs. The beautiful supermachinery opening a new life for innumerable mankind. Would you deny them the right to exist? Would you ask them to labor and go hungry while you yourself enjoyed old-fashioned Values? You – you yourself are a child of this mass and a brother to all the rest. Or else an ingrate, dilettante, idiot. There, Herzog, thought Herzog, since you ask for the instance, is the way is runs.

Saul Bellow, Herzog (1964)